Frans Hals Museum doet belangrijkste aankoop van afgelopen tien jaar

23 maart 2017

Het Frans Hals Museum | De Hallen Haarlem heeft het schilderij Callisto door Jupiter bespied van de 17e-eeuwse meester Nicolaes Pietersz Berchem gekocht. ‘Een lang gekoesterde wens.’, aldus directeur Ann Demeester, ‘Het is voor ons van onschatbare waarde, in figuurlijke maar ook letterlijke zin onze grootste aankoop van de afgelopen tien jaar. Wij zijn Donald Trump niet, dus bigger is niet noodzakelijk better, maar dit mythologische historiestuk was daadwerkelijk een lacune in onze verzameling. De verwerving van het aanlokkelijke werk waarin een wulpse maar argeloze Callisto centraal staat, stelt het museum nog beter in staat het verhaal van de vernieuwende omwentelingen in de Haarlemse schilderkunst uit de Gouden Eeuw in al haar facetten te vertellen.’ Het schilderij is voor het grootste gedeelte verworven met bijdrages van externe fondsen en maakt nu deel uit van de collectie van het Frans Hals Museum |De Hallen Haarlem waarvan de gemeente Haarlem eigenaar is.

Nicolaes Pietersz Berchem Callisto door Jupiter bespied, ca. 1656
De schaars geklede, maar kuise Callisto (Grieks voor ‘de mooiste’), nimf uit het gevolg van de godin Diana, rust uit na de jacht. In gedachten verzonken legt ze haar hand op haar net geschoten prooi, een prachtig hert. Zo merkt ze niet dat haar honden aanslaan vanwege een naderend onheil. Vanaf zijn wolk heeft namelijk Jupiter, vergezeld van zijn adelaar, Callisto bemerkt en spoedig zal zij zelf ten prooi vallen aan de minzieke oppergod, die haar in de gedaante van Diana zal verkrachten.

In een prachtig uitgebalanceerde driehoekscompositie verhaalt Nicolaes Berchem (Haarlem 1620 – Amsterdam 1683) deze mythe uit de klassieke oudheid waarin alles draait om voyeurisme en erotische spanning. Berchem is vooral bekend vanwege zijn sfeervolle, zonovergoten Italiaanse landschappen met herders, vee en ruïnes. Minder bekend is dat hij ook een klein aantal uitmuntende grootfigurige historiestukken heeft geschilderd. In deze stukken, met een Bijbels of mythologisch onderwerp, laat hij zich van een heel andere kant zien, als een technisch begaafd en ambitieus verteller.

Van onschatbare waarde voor het museum
Voor het Frans Hals Museum |De Hallen Haarlem gaat met de verwerving van Callisto door Jupiter bespied een diep gekoesterde wens in vervulling. Het museum bezit van de Haarlemse Berchem slechts twee landschappen (Bevroren gracht buiten een stadsmuur en Italianiserend landschap met herders en vee bij een doorwaadbare plaats). En hoewel het museum een representatieve collectie mythologische schilderijen kan tonen van Haarlemse meesters uit de eerste helft van de 17e-eeuw, gold dat nog niet voor de Haarlemse classicisten uit de latere 17e- eeuw. De verwerving van Callisto door Jupiter bespied stelt het museum eindelijk in staat om het grote verhaal van de Haarlemse historieschilderkunst op waardige wijze door te trekken van de 16e-eeuwse meesters, via Goltzius, Cornelis Cornelisz van Haarlem en de De Grebbers naar de latere 17e-eeuw.

Voor het museum betekent de aankoop van het werk een enorme verrijking. Volgens conservator oude kunst Anna Tummers is het werk een topstuk van Berchem en bovendien een ‘zeer verleidelijk naakt met enorme wall-power. Het is groot, krachtig en vol mooie symboliek: een publiekstrekker in spé!’

Met steun van
Callisto door Jupiter bespied is aangekocht met hulp van het Mondriaan Fonds, de Vereniging Vrienden van het Frans Hals Museum | De Hallen Haarlem, de Van Toorn Scholten Stichting, het VSBfonds en een anonieme stichting. Het Frans Hals Museum | De Hallen Haarlem dankt hen hartelijk voor hun steun.

Begunstigers

  • Bank Giro Loterij
  • Mondriaanfonds
  • Haarlem