Over Frans Hals

Frans Hals (Antwerpen ca. 1582 – Haarlem 1666)

Meester van de losse toets

In de zeventiende eeuw lieten zelfbewuste, rijk geworden burgers zich graag portretteren. Een portret moest niet alleen goed gelijken maar ook de sociale status van de persoon weergeven.

Regenten lieten zich ook graag vastleggen in groepsportretten waarin hun burgerzin tot uiting kwam. Frans Hals kreeg vijf keer de zeer belangrijke opdracht om een schuttersstuk te maken. Het lukte hem als geen ander de schutters tot een levendige groep samen te smeden. Hals wekt in zijn schuttersstukken de suggestie dat het schilderij een momentopname is en we even binnen komen.

Hals koos ervoor om een schilderij niet glad af te werken, zoals ongeveer al zijn tijdgenoten dat nog deden, maar probeerde er ‘leven’ in te houden. Aangezien leven te herkennen is aan beweging, zorgde hij ervoor dat de beschouwer van zijn werk de indruk krijgt dat de persoon op het portret in beweging is. Met losse toetsen zette hij trefzeker zijn opdrachtgevers neer.

Hals had een enorme durf, grote moed en virtuositeit, en beschikte over een groot vermogen om zijn handen terug te trekken van het doek (of paneel) zodra de afgebeelde persoon er wat hem betrof levend en wel op stond. ‘Een on onghemeyne (ongewone) manier van schilderen, die hem eyghen is, bynae alle (iedereen) over-treft’, schreef zijn eerste biograaf Schrevelius in de zeventiende eeuw over Hals’ werkwijze. Dat het werk van Hals ook in de negentiende eeuw nog grote invloed had, blijkt uit de bezoeken die impressionisten als Claude Monet, Gustave Courbet en Eduard Manet speciaal aan Haarlem brachten om de portretten van de regenten en regentessen van het Oude mannenhuis uit 1664 te kunnen bewonderen.

Hals te gast

Topstuk van Frans Hals langdurig te gast in Frans Hals Museum

beschrijving

Een van Frans Hals absolute topwerken, Stephanus Geraerdts, schepen in Haarlem (ca. 1650-52) is langdurig te gast in het Frans Hals Museum. Het schilderij, afkomstig uit het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen (KMSKA), hangt nu in de Goudleerzaal van het museum. Daar werd het 16 mei onthuld in bijzijn van Chris Hoornaert, ambassadeur van België in Nederland. Het oeuvre van Frans Hals is verspreid over de gehele wereld. Onder de noemer ‘Hals te gast’ streeft het Frans Hals Museum ernaar zoveel mogelijk schilderijen van de meester als tijdelijke bruikleen naar Haarlem te halen.

De houding van de geportretteerde man, Stephanus Geraerdts, is ongekend actief in het oeuvre van Frans Hals en het schilderij wordt dan ook als een van zijn absolute topstukken gezien. Stephanus Geraerdts zit gedraaid op zijn stoel en steekt zijn hand uit, alsof hij iets in ontvangst wil nemen. Het pendant, de tegenhanger van dit portret, toont de vrouw van Geraerdts, Isabella Coymans, die hem inderdaad een roos aanbiedt.
De in Amsterdam geboren Stephanus en de schatrijke Haarlemse Isabella trouwden in 1644 in Haarlem en gingen daar vervolgens wonen (in de Koningstraat). Ze behoorden tot de sociale toplaag. Stephanus kreeg een belangrijke baan in zijn nieuwe woonplaats, hij was raadgever en schepen, wat goed te zien is aan de rijke kleding met goudborduursels waarin hij is geportretteerd. Hals portretteerde Stephanus met zijn kenmerkende brede, virtuoze penseelstreek, waardoor het portret zeer dynamisch aan doet. De zwart-wit contrasten in de kleding, en de handschoen die Stephanus losjes vasthoudt, dragen hier extra aan bij.

Het portret van Stephanus Geraerdts bevindt zich sinds 1888 in Antwerpen en werd toen gescheiden van zijn vrouwelijke tegenhanger die zich in een Franse privé-collectie bevindt. Ze zijn nog één keer samen geweest, tijdens de grote Hals-tentoonstelling die in 1990 in Haarlem plaatsvond. Dat was tevens de laatste keer dat Stephanus te zien was in de Spaarnestad. Door de renovatie van het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen, zal Stephanus Geraerdts, schepen in Haarlem tot het voorjaar van 2019 in Haarlem te bewonderen zijn.

Begunstigers

  • Bank Giro Loterij
  • Mondriaanfonds
  • Haarlem